Mένουν λίγοι μήνες για την διεξαγωγή του 2ουΣυνεδρίου του ΣΥΡΙΖΑ. Εκεί θα έχουμε την ευκαιρία να αναστοχαστούμε για τον ενάμιση χρόνο αριστερής διακυβέρνησης στη χώρα μας, να σημειώσουμε τα θετικά σημεία αυτής της προσπάθειας, να εντοπίσουμε λάθη και παραλείψεις και να προβούμε σε διορθώσεις και νέες θέσεις για την έξοδο της χώρας από την κρίση. Θα έχουμε, επίσης, την ευκαιρία να αναστοχαστούμε πάνω στη σχέση κυβέρνησης, κόμματος και κοινωνίας και να προτείνουμε ιδέες για τον εμπλουτισμό και την αναζωογόνηση αυτής της σχέσης.
Αυτού του είδους ο αναστοχασμός είναι αναγκαίος εάν επιθυμούμε -και πράγματι το επιθυμούμε- να στεφθεί με επιτυχία το παράδειγμα της αριστερής διακυβέρνησης στη χώρα μας· ένα παράδειγμα που δεν έπαψε ποτέ να εμπνέεται από τις ιδέες για σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, για κοινωνική δικαιοσύνη, πρόοδο, αλληλεγγύη, ισότητα και αδελφοσύνη. Σε αυτό το πλαίσιο, στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζονται μερικές προτάσεις κοινωνικού και πολιτικού προβληματισμού, ως συμβολή στον προσυνεδριακό διάλογο.
Α. Ανάγκη για ένα νέο αφήγημα και μια νέα ιδεολογική ταυτότητα της Αριστεράς
Στον ενάμιση χρόνο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ έγινε σαφές ότι ο κυβερνών ΣΥΡΙΖΑ οφείλει και πρέπει να είναι άλλο πράγμα από τον ΣΥΡΙΖΑ της αντιπολίτευσης. Αυτό γιατί κυβερνάω σημαίνει πως από τον αντίλογο και την άρνηση περνάω στην κατάφαση, ότι από το πεδίο της κριτικής περνάω στο πεδίο της απόφασης και της δράσης. Κυβερνάω σημαίνει, επίσης, συγκρούομαι με το χθες, σημαίνει διαπραγματεύομαι, υποχωρώ, υπολογίζω αν μου βγαίνει ο λογαριασμός, σημαίνει ακόμα ακόμα ότι διαπερνώ και ορισμένες από τις κάποτε αδιαπραγμάτευτες κόκκινες γραμμές.
Με αυτή την έννοια το πέρασμα του ΣΥΡΙΖΑ από την αντιπολίτευση στην κυβέρνηση (και μάλιστα σε καθεστώς οικονομικής και κοινωνικής ασφυξίας) είναι σαφές ότι πρέπει να οδηγήσει σε ιδεολογικές και προγραμματικές διορθώσεις και, μέσω αυτών, σε μια νέα πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα της Αριστεράς και σε ένα νέο συμβόλαιο με τον λαό.
Ο ΣΥΡΙΖΑ της διακυβέρνησης, επομένως, οφείλει να γράψει ένα νέο αφήγημα· το αφήγημα τηςκυβερνώσας Αριστεράς και μαζί το αφήγημα ενός νέου αριστερού και ευρωπαϊκού ανθρωπισμού.
To νέο αυτό αφήγημα θα πρέπει να έχει τρεις βασικούς πυλώνες αναφοράς, οι οποίοι, εκ των πραγμάτων, θα είναι και πλαίσια δεσμεύσεων και υποχρεώσεων: α) τις θεμελιώδεις και διαχρονικές αξίες της Αριστεράς, β) το ευρωπαϊκό κεκτημένο, απότοκο των αρχών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης και γ) τις μνημονιακές υποχρεώσεις της χώρας.
Έχει ο ΣΥΡΙΖΑ έως σήμερα προχωρήσει στις αναγκαίες πολιτικές και ιδεολογικές διορθώσεις; Έχει, με άλλα λόγια, γράψει το νέο αφήγημα της Αριστεράς; Η απάντηση στο ερώτημα είναι πώς μάλλον όχι, δεν το έχει γράψει! Και όσο δεν το έχει γράψει, οι παλινωδίες, η αμφιταλάντευση και η αμφισημία στη λήψη των αποφάσεων και η ομοιότητα, η μίμηση και η ταύτιση με τις πολιτικές του παρελθόντος φαίνεται αναμενόμενη έως και αναπόφευκτη.
Β. Όχι μόνο διαχειριστική λογιστική, αλλά και τολμηρές μεταρρυθμίσεις με αριστερό πρόσημο
Από τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2016 έως και την ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης του τρίτου Μνημονίου (Μάιος - Ιούνιος 2016) η κυβέρνηση βρέθηκε σε ένα καθεστώς ιδιότυπης πολιτικής ομηρείας. Το κύριο μέλημα της κυβέρνησης ήταν να συμφωνηθούν τα απαραίτητα μνημονιακά μέτρα, ώστε οι δανειστές να δώσουν το πράσινο φως για την έναρξη και την ολοκλήρωση της αξιολόγησης. Η προσήλωση της κυβέρνησης στην αξιολόγηση την ώθησε σε μια σαφώς διαχειριστική λογική, με τις ανάγκες και τα προβλήματα του καθημερινού ανθρώπου να μπαίνουν, κατ’ ανάγκην, στο περιθώριο.
Η αξιολόγηση, εντούτοις, ολοκληρώθηκε! Η κυβέρνηση απέκτησε τον πολιτικό χρόνο που της χρειαζόταν για να ανασάνει. Είναι ώρα, επομένως, η κυβέρνηση να επικεντρωθεί σε πολιτικές και νομοθετικές πράξεις που είναι συμβατές με το αξιακό φορτίο της Αριστεράς· με τις έννοιες της ισότητας, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης, με τις ανάγκες και τις αγωνίες του καθημερινού ανθρώπου, με την πράσινη και ανθρωποκεντρική ανάπτυξη και με την προστασία και φροντίδα του περιβάλλοντος.
Τέτοιες πολιτικές και νομοθετικές πράξεις θα είχαν να κάνουν π.χ. με την ενίσχυση του κράτους πρόνοιας, με τον σχεδιασμό ενός μοντέλου ανάπτυξης φιλικό προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον, με πρόνοιες για την προστασία της εργασίας και την καταπολέμηση της ανεργίας, με μέτρα εναντίον της διαπλοκής και της διαφθοράς κ.ο.κ.
Αυτά τα απτά έργα -που θα έδιναν νέο περιεχόμενο και νέο νόημα στην καθημερινότητα των ανθρώπων- είναι που θα κρίνουν, εν τέλει, την επιτυχία και την μακροβιότητα της σημερινής κυβέρνησης και θα αναζωογονήσουν την ελπίδα για ένα καλύτερο και δικαιότερο μέλλον για τον κόσμο.
Γ. Εκσυγχρονισμός, αξιοκρατία, διαφάνεια
Η τρίτη προϋπόθεση για την επιτυχία της προσπάθειας της σημερινής κυβέρνησης συνδέεται με την εδραίωση ενός καθεστώτος αξιοκρατίας καιδιαφάνειας σε όλο το φάσμα του δημόσιου βίου (υπηρεσίες, διοίκηση, τοπική αυτοδιοίκηση κ.ο.κ.). Είναι καιρός η κυβέρνηση με τολμηρές νομοθετικές ρυθμίσεις να προχωρήσει σε εκτεταμένο και βαθύ εκσυγχρονισμό του κράτους, ώστε να πλήξει στη ρίζα τις μολυσματικές νοοτροπίες του παρελθόντος που συνδέονται με τη γραφειοκρατία, τον κρατισμό, τη διαπλοκή, την οικογενειοκρατία, τις πελατειακές σχέσεις κ.ά.
Η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να νομοθετήσει και με αυτόν τον τρόπο να δείξει στον κόσμο ότι μια άλλη αντίληψη στην άσκηση της εξουσίας και ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης, διοίκησης και ανάπτυξης είναι εφικτό είναι σίγουρο πως στο μέλλον θα αποδειχθεί το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα της Αριστεράς.
Και είναι αυτή η διακριτά προοδευτική λειτουργία της κυβέρνησης σε σχέση με τους πολιτικούς της αντιπάλους που θα οδηγήσει, εν τέλει, στην κατίσχυση της αριστερής πολιτικής φιλοσοφίας απέναντι στη νεοφιλελεύθερη βαρβαρότητα που αυτή τη στιγμή ηγεμονεύει στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο.
Δ. Κυβέρνηση, κόμμα, κοινωνία, κινήματα
Τέταρτη και, ίσως, σημαντικότερη προϋπόθεση για την κυριάρχηση των ιδεών του αριστερού πολιτικού εγχειρήματος απέναντι στη νεοφιλελεύθερη ιδεολογία φαίνεται πως είναι η δημιουργία και ηενδυνάμωση μιας νέας σχέσης της κυβέρνησης με το κόμμα, την κοινωνία και τα κινήματα, καθώς και η ενίσχυση των πρακτικών της άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας.
Πράγματι, είναι γεγονός πως η ανάληψη της εξουσίας από τον ΣΥΡΙΖΑ δεν συνοδεύτηκε από την αποκατάσταση μιας οργανικής σχέσης ανάμεσα στην κυβέρνηση, το κόμμα και την κοινωνία. Επίσης η προσήλωση της κυβέρνησης στην εκπλήρωση των μνημονιακών της υποχρεώσεων (αξιολόγηση του τρίτου Μνημονίου) είχε συνέπεια τόσο την αποσάθρωση των δεσμών της κυβέρνησης με το κόμμα όσο και τη δυσκολία και την αμηχανία των Οργανώσεων Μελών (Ο.Μ.) του κόμματος να παρακολουθήσουν και να υποστηρίξουν τις κυβερνητικές επιλογές.
Ένα είναι σίγουρο, πάντως. Πως, εάν οι σχέσεις κυβέρνησης - κόμματος είναι προβληματικές και το κόμμα βρίσκεται σε συνθήκες οργανωτικής και ιδεολογικής αμηχανίας, τότε οποιαδήποτε επαφή της κυβέρνησης με την κοινωνία και τα κινήματα καθίσταται αδύνατη, αφού το κόμμα αποτελεί εν τέλει τη ζωτική συγκολλητική ουσία των σχέσεων κυβέρνησης, κοινωνίας και κινημάτων.
Φαίνεται να απαιτείται, επομένως, ένας ισχυρός επανακαθορισμός της σχέσης κυβέρνησης - κόμματος και μία ριζική αναδιοργάνωση της λειτουργίας του κόμματος.
Το νέο και αναβαπτισμένο κόμμα οφείλει και πρέπει να έχει ισχυρά χαρακτηριστικά αυτονομίας, να είναι ο θεματοφύλακας των αριστερών παραδόσεων και αξιών και να έχει ισχυρή παρουσία και δικτύωση με την κοινωνία και τα κινήματα. Να στηρίζει τις κυβερνητικές επιλογές όταν αυτές έχουν σαφή αριστερό και προοδευτικό προσανατολισμό, αλλά να αναλαμβάνει και την ευθύνη της κριτικής όταν και όποτε αυτό χρειάζεται.
Θα πρέπει, με άλλα λόγια, το κόμμα να μετατραπεί σε ένα πραγματικό κόμμα των μελών και φίλων με βασική οργανωτική αρχή την αρχή της άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας. Να είναι ένα κόμμα ανοιχτό στην κοινωνία και τον κόσμο, ζωντανό κύτταρο δημοκρατίας και, μαζί, δραστήριο κέντρο έρευνας, πολιτισμού και πολιτικού προβληματισμού της τοπικής κοινωνίας.
Με αυτές τις νέες λειτουργίες και δράσεις είναι δυνατόν το κόμμα (σε στενή συνεργασία και σε οργανική σύνδεση με την κυβέρνηση) να αποκαταστήσει τη χαμένη επαφή του με την κοινωνία και να επιτύχει τον αναγκαίο εμπλουτισμό του με νέους φίλους και φίλες.
Αν όχι τώρα πότε, αν όχι εμείς ποιοι;
Αγαπητοί φίλοι και φίλες, αν μας ενώνει κάτι, αυτό είναι η κοινή επιθυμία να επιτύχει στη χώρα μας τομεγάλο εγχείρημα δημοκρατίας, πολιτισμού και ανθρωπισμού που επιχειρείται από τη σημερινή κυβέρνηση. Να επιτύχει, με άλλα λόγια, η πολιτική πρόταση για ένα άλλο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας και ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης και προόδου που -στον αντίποδα της ηγεμονίας των αριθμών και των οικονομικών δεικτών- νοηματοδοτείται από τις ανάγκες και τις ελπίδες των καθημερινών ανθρώπων και από την ανάγκη για πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη.
Το 2ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί πρόκριμα και ασφαλές προγεφύρωμα για την ολοκλήρωση αυτής της προσπάθειας. Να γιατί έχει νόημα να βοηθήσουμε όλοι και όλες στην επιτυχία αυτού του συνεδρίου!
* Ο Απόστολος Κ. Καρύδας είναι εκπαιδευτικός της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης από τη Θεσσαλονίκη
