(Απόσπασμα εκ των Τιμίων Θαυματουργών Κακάλων)
".......πολλοί λαϊκοί του 10ου αιώνα εντύνοντο καλόγεροι, είτε για να αποφεύγουν την στράτευση, είτε την φορολογία, και κατέφευγαν στα μοναστήρια μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους, αλλά προσοχή, γίνοντο δεκτοί μόνο όσοι είχαν περιουσιακά στοιχεία και τα προσεταίριζαν στα μοναστηριακά. Έτσι ο Άθως ήταν χωρισμένος στα δύο, στους ερημίτες και στους οικόθρεπτους. Οι τελευταίοι δούλευαν στα χωράφια, έφεραν ράσα,ακολουθούσαν το μοναστικό τυπικό, αλλά έβλεπαν την οικογένεια μια φορά την εβδομάδα. Η οικογένεια διέμενε στα μετόχια.
Επιτρεπόταν δε η συνουσία μόνο κάθε Πέμπτη, που από τότε ποτέ δεν είναι νηστίσιμη μέρα από λάδι, ούτε ακόμη και η Μεγάλη Πέμπτη. Εκείνη την ημέρα βογκούσαν τα μετόχια και τα δάση του Άθω και των άλλων μονών. Μια φορά την εβδομάδα ήταν αρκετή για να ξεδίνουν. Άλλωστε όλη η ημέρα και η νύχτα ήταν στη διάθεσή τους. Γι αυτό δεν έπαψαν και τα γεννητούρια στις μονές και στα μετόχια. Τα παιδιά μάλιστα ήταν αγιασμένα από τον Κύριο, γιατί ήταν αποτέλεσμα ταπεινής προσευχής καθ’ όλη την εβδομάδα. Έτσι είχαν την επιφοίτηση και βοήθεια του αγίου πνεύματος, ως τέκνων εκ της ιερής συνουσίας. Γι αυτό ήταν απαλλαγμένα από την στράτευση και τις υποχρεώσεις προς το κράτος. Ήταν οι «αγιόπαιδες», όπως χαρακτηριστικά τους αποκαλούσαν και συνήθως έκαναν την ζωή τους μέσα στο μοναστήρι, αφού αυτό διέθετε αφάνταστη περιουσία.
Το ήμισυ της γης της αυτοκρατορίας είχε περιέλθει στην κατοχή των μονών. Ο Άθως, επί παραδείγματι κατείχε, μετά την απελευθέρωση του 1821, όλη την εύφορη Πελοπόννησο και βρισκόταν σε πόλεμο με την μονή Αγίου Σπηλαίου Καλαβρύτων για τα περιουσιακά. Σ’ όλη την χώρα ήταν αμέτρητα και πλούσια μοναστήρια και μετόχια, τα οποία χρειάζοντο χέρια για την καλλιέργεια των μοναστηριακών γαιών και οι «αγιόπαιδες» είχαν εξασφαλίσει την ζωή τους. Παντρεύοντο αναμεταξύ τους, οι άνδρες φορούσαν το ράσο και οι γυναίκες φρόντιζαν τα παιδιά, ενώ κάθε Πέμπτη γινόταν το ιερό πήδημα, όπου οργίαζε ο τόπος των μοναστηριών. Ακόμη και τα μάτια των εικόνων αλληθώριζαν εκείνη την ημέρα, αφού ο Θεός, άγιοι και όσιοι ενέκριναν και συμμετείχαν νοερώς και πνευματικώς στο πήδημα του ιερού λαού, ενώ το άγιο πνεύμα ως πνεύμα Κυρίου, απλωνόταν στην αγία χώρα και ενέπνεε τους συνουσιαζόμενους και τους έδινε την χάρη του".
Τρ. Ολύμπιος
