Του Νίκου Κασκαβέλη
Παρακολουθούμε τις τελευταίες μέρες τηςΠομπηίας. Η ανησυχία όμως καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές είναι για το "ποια ακριβώς Πομπηία" εννοούμε; Απλώς μιας ακόμαπαρερχόμενης και αποτυχημένης της διοίκησης ή μήπως της ίδιας της "πόλης"; Εξηγούμαι. Η Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ έκλεισε λίγο πριν τον ένα χρόνο διακυβέρνησης. Ένας χρόνος που πολύ δύσκολα μπορεί να περιγραφεί με λόγια. Τα απίστευτα περιστατικά, η ποικιλία γεγονότων, αν μη τι άλλο πρωτότυπων, και η περιπέτεια που πέρασε η χώρα, φλερτάροντας διαρκώς με την άβυσσο, θα κάνουν τη χρονιά αυτή αξιομνημόνευτη για δεκαετίες. Στο πέρασμά της είχαμε όμως και τρεις εκλογικές αναμετρήσεις. Όλες νικηφόρες για τους κυβερνώντες. Θα έλεγε λοιπόν κανείς πως η δεύτερη χρονιά μπορεί να μπαίνει με καλούς οιωνούς.
Αλίμονο όμως, φαίνεται ήρθε η ώρα του λογαριασμού. Η νομοτελειακή ώρα που ο πολιτικός στέκεται μπροστά στον πολίτη-ψηφοφόρο (και κακώς εννοούμενο σε όλη τη μεταπολίτευση "πελάτη") και του κάνει τον πρώτο απολογισμό: Τι σου είχα πει, τι έκανα, τι έχεις να περιμένεις; Σε άλλες εποχές η ώρα αυτή του απολογισμού καθυστερούσε αρκετά. Το επέτρεπαν οι συνθήκες, υπήρχαν τα μέσα στο κράτος και αυτό μπορούσε να καθυστερεί το αναπόφευκτο. Η πολυτέλεια αυτή δεν υπάρχει στην Ελλάδα της προχωρημένης κρίσης. Τα περιθώρια αντοχής είναι μηδαμινά και ο πολίτης, έχοντας νιώσει συχνά "ματαιωμένος", δεν αντιδρά στωικά. Έχει άλλωστε, διαπαιδαγωγηθεί διαφορετικά. Έτσι, όσο μεγαλύτερη η διάψευση, τόσο οξύτερη και η αντίδραση. Προς τα πού όμως;
Αυτή τη φορά, η "τέλεια καταιγίδα" όπως έχει περιγραφεί, φαίνεται να έρχεται νωρίς. Λίγο μετά τον ένα χρόνο διακυβέρνησης. Ένα χρόνο που ακούσαμε πολλά, είδαμε την απόλυτη μεταστροφή στην κυβερνητική πολιτική, αλλά από παραγόμενο έργο, ακόμα τίποτα. Μόνο διακηρύξεις και εμμονή σε ανέξοδες κορώνες που λίγους πια συγκινούν. Στην πράξη, μόνο δείγματα ξεπερασμένης διαχείρισης και καθεστωτικά δείγματα κάθε είδους, που προκαλούν αλλεργία στους δημοκρατικά "υποψιασμένους", εντός κι εκτός. Και ο λογαριασμός, για εκείνους που μέχρι χθες έταζαν τα πάντα σε όλους, εδώ. Διαρκώς ανερχόμενος. Ο ασκός του Αιόλου άνοιξε με το περιβόητο ασφαλιστικό που έβγαλε στους δρόμους ακόμα και ανθρώπους που δεν ήξεραν τι σημαίνει διαδήλωση.
Μια έμπνευση του Υπουργού, για να μην αναστατώσει τη στοχευμένη εκλογική πελατεία του κόμματός του, να ξετινάξει όλες τις άλλες παραγωγικές τάξεις. Ακόμα και οι εταίροι, το κουαρτέτο, φαίνεται να αντιτίθεται στις παράλογες αυτές προτάσεις, που διαλύουν εντελώς την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Όσο και να λέει ο Υπουργός ότι οι κινητοποιήσεις ενισχύουν τη θέση του στη διαπραγμάτευση. Έναντι ποίου, της δικής του πρότασης; Στους νέους, καλυμμένους φόρους, δεν υπάρχουν σύμμαχοι.
Το λεγόμενο "αγροτικό", συνδυασμός ασφαλιστικού και φορολογικού, αποκτά επίσης χαρακτηριστικά χιονοστιβάδας. Μια κοινωνική ομάδα που έχει ξαναβγεί στους δρόμους, για δίκαια αλλά και υπερβολικά αιτήματα, που βρήκαν όμως πλήρη ανταπόκριση από τους νυν Κυβερνώντες. Για όλα όσα τους έδωσαν αφειδώς υποσχέσεις, τώρα πρέπει να δοθούν απαντήσεις. Και πίσω από σειρά αιτημάτων που φτάνουν στη δημοσιότητα και στην ακραία εκδοχή τους διακατέχονται από παραλογισμό, υπάρχουν σειρά δίκαιων και διαχρονικών αιτημάτων. Μιας κοινωνικής ομάδας που ναι μεν ευνοήθηκε κατά καιρούς, αλλά με τους λάθος τρόπους. Αντί να βοηθηθεί να βρίσκεται στην πρωτοπορία της οικονομίας και να καινοτομεί διεθνώς, αφέθηκε στη λογική του παρασιτισμού, του "κομματικά χαϊδεμένου" και του τεχνολογικά παρωχημένου. Με τις λαμπρές εξαιρέσεις, να τονίζουν πού μπορούσαμε να έχουμε φτάσει.
Στη σφοδρότητα των αντιδράσεων που δεν δείχνουν τάση ελάττωσης αλλά αντίθετα κλιμάκωσης, προστίθεται, ως το πλέον επικίνδυνο στοιχείο, η διεθνής προσφυγική κρίση. Δεν θα αναφερθώ εδώ στις κυβερνητικές ευθύνες, ιδίως της πρώτης περιόδου, αλλά αποτελεί αντικειμενικό γεγονός πως και αυτή η κρίση πέφτει στις πλάτες μιας ήδη αποκαμωμένης Κυβέρνησης. Που δεν έχει συνηθίσει στην διαχείριση κρίσεων και μάλιστα πολλαπλών. Που έχει αποδείξει πως δεν διαθέτει κανένα συγκροτημένο σχέδιο για τη χώρα, σε κανένα επίπεδο. Ούτε στη σύμπηξη συμμαχιών, ούτε στην οργάνωση του κυβερνητικού έργου, βάση προτεραιοτήτων, ούτε στην επίτευξη στόχων. Πουθενά. Η τεράστια αυτή κρίση, που ξεκίνησε ως ανθρωπιστική, τείνει να εξελιχθεί σε πραγματικό Αρμαγεδδώνα που θα σαρώσει από την κοινωνική συνοχή, έως ακόμα και την ίδια τη νομιμοποίηση της Ε.Ε. Κι όσο και αν και σε αυτό το θέμα, είναι προφανείς οι ευθύνες της ίδιας της Ε.Ε. είναι εξίσου προφανές πως οποιαδήποτε αντιμετώπιση του ζητήματος δεν μπορεί να νοηθεί σε συνθήκες περιθωριοποίησης ή εξοβελισμού (πχ από τη Σένγκεν).
Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί ο λογαριασμός της καταστροφικής διαχείρισης των πρώτων μηνών, που θα παρουσιάζει διαρκώς νέες ανάγκες για την κάλυψη κάθε είδους "τρύπας". Έτσι, για όσους νομίζουν πως η περίφημη αξιολόγηση μπορεί να ολοκληρωθεί "μόνο" με τα ανωτέρω, ας έχουν υπόψη τους πως διαρκώς θα επιφυλάσσεται μια "έκπληξη" στη γωνία, ένας ακόμα "σκελετός" στην ντουλάπα. Μπορεί αυτή η Κυβέρνηση να τα βγάλει πέρα; Ο βίος και η πολιτεία της δε συνηγορούν προς αυτό. Αν η "γραμμή" που υποτίθεται πως επικρατεί είναι της "φυγής προς τα εμπρός", με την ψήφιση των προαπαιτουμένων και την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, πίστη του γράφοντος είναι πως δεν υπάρχουν τα "καύσιμα" για αυτό. Ούτε η διάθεση.
Ιδίως την ώρα που έχει ήδη καταγραφεί ανάκαμψη της αντιπολίτευσης. Μια εξέλιξη που ενώ φαινομενικά δίνει διέξοδο διακυβέρνησης στον τόπο, ίσως τον οδηγεί κοντύτερα στο αδιέξοδο. Η ΝΔ δεν έχει προλάβει να προχωρήσει στην ανασυγκρότησή της. Άλλαξε μεν ηγεσία, αλλά η περίοδος που της είναι απαραίτητη για μια βαθιά μετεξέλιξη, για ανάδειξη νέων δυνάμεων και επικράτηση σύγχρονης νοοτροπίας, είναι πολύ μεγαλύτερη. Ακόμα και αν κέρδιζε αύριο σε εκλογές, είναι αμφίβολο αν θα παρουσίαζε την απαραίτητη ετοιμότητα. Μόλις ένα χρόνο πριν ο λαός την έστειλε στα έδρανα της αντιπολίτευσης. Τι άλλαξε, πέρα από την ηγεσία της; Τα προβλήματα αντίθετα μεγάλωσαν, οι δυνητικοί της σύμμαχοι ψάχνουν και αυτοί τη δική τους φυσιογνωμία, η λαϊκή ανοχή έχει μικρύνει ακόμα περισσότερο.
Έτσι λοιπόν, με μια Κυβέρνηση σε απόλυτη αμηχανία, που δεν έχει εμφανές κίνητρο να προχωρήσει σε δυσάρεστες πολιτικές που θα την καταστήσουν ακόμα επαχθέστερη στην κοινωνία και μια αντιπολίτευση που γνωρίζει τι έχει να διαχειριστεί, αλλά δεν διαμορφώνει ακόμα όρους για να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχίας της, μοιάζουμε αφημένοι στη μοίρα.
Παρακολουθώντας την κλιμάκωση των κινητοποιήσεων, μπορεί κανείς να είναι βέβαιος πως αυτές δεν υπονομεύουν πια την μακροβιότητα της παρούσας Κυβέρνησης. Αυτή έχει ήδη υπονομευθεί. Η αντοχή της είναι καθαρά θέμα χρόνου, συγκυρίας και ενδεχόμενων πολιτικών πρωτοβουλιών. Οι κινητοποιήσεις και το κλίμα που δημιουργούν, με επιχειρήματα που θυμίζουν άλλες εποχές, χρόνια πριν, πριονίζουν ήδη την όποια επόμενη Κυβέρνηση. Και αυτό είναι το πλέον ανησυχητικό.
Η χώρα βαδίζει ήδη τον έβδομο χρόνο στην κρίση. Οι αντοχές της κοινωνίας, όχι χωρίς δική της ευθύνη, είναι πια ιδιαίτερα εύθραυστες. Όλες οι προσπάθειες που έγιναν, με τόσο κόστος, δεν οδήγησαν στην έξοδο. Κι όταν ακόμα φτάσαμε κοντά, ένα χρόνο πριν, ο λαός, ακολουθώντας δύο εκδοχές του παραμυθιού με τον "ψεύτη βοσκό" (α. δεν πίστεψε ότι όντως βγαίνουμε και β. πίστεψε πως "πόσο χειρότερα μπορούμε να πάμε"), άλλαξε ρότα. Η όποια επόμενη Κυβέρνηση θα έχει λοιπόν τιτάνιο έργο. Με μηδαμινές αντοχές, να αρχίσει και πάλι την προσπάθεια.
Ίσως είναι πρώτη φορά που παρά τα όσα έχουν γίνει, παρά την τεράστια οικονομική βοήθεια, παρά τις θυσίες, η εδώ και χρόνια επαναλαμβανόμενη "προτροπή" του…χερ Σόιμπλε να μη φαίνεται και τόσο σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Η προσωρινή (;) έξοδος από το ευρώ, υπό παρόμοιες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, μπορεί να προκύψει ως η μόνη, αναπόφευκτη λύση. "Δεν μπορούμε άλλο", λένε όλο και περισσότεροι. Οπότε; Όποιος και να έρθει όμως, έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Πώς θα διασφαλίσουμε, αυτή την έσχατη φορά, όρους επιτυχίας, αποτελεσματικότητας; Αυτή τη στιγμή, αυτά θα έπρεπε να είναι τα βασικά σημεία συζήτησης, διακομματικά.
Χρόνος δεν υπάρχει. Ήδη οι προϋποθέσεις για την πραγμάτωση του εφιάλτη, που αν συμβεί θα αποτελεί τη μεγαλύτερη αποτυχία ενός ολόκληρου πολιτικο-οικονομικού συστήματος να αποτρέψει μια επί καιρό αναμενόμενη καταστροφή (ως γνωστόν, συνήθως οι καταστροφές επέρχονται ξαφνικά και απροειδοποίητα), διαμορφώνονται με ταχύτητα. Τα προβλήματα όμως δεν γίνεται να αφήνονται μέχρι τελευταία στιγμή. Τότε είναι ανίκητα. Όσο υπάρχει χρόνος και όσο υπάρχουν πρόθυμοι, σήμερα οφείλουν να σχεδιάσουν τα βήματα, υπό τις νέες διαχωριστικές γραμμές: της πραγματικής προόδου που παραμένει συνυφασμένη με την παραμονή στο ευρώ και της Ε.Ε. μέσω μιας αναμορφωμένης, παραγωγικής, αισιόδοξης και σίγουρης χώρας και της συντήρησης, μέσω ενός τριτοκοσμικού-βαλκανικού κράτους με παρωχημένο μοντέλο, βασισμένο σε ένα παρακμιακό κράτος-διαχειριστή μιζέριας, από το οποίο και δια του οποίου θα σιτίζονται παρασιτικά οι κατ’ όνομα "προνομιούχοι".
Δεν κάναμε τόσες θυσίες, δεν ανατράπηκαν τόσα δεδομένα, προκειμένου να κάνουμε το χατήρι του όποιου κ. Σόιμπλε (ο οποίος, στο κάτω κάτω μπορεί απλά να είχε μεγαλύτερη διορατικότητα) τώρα. Θα είναι ιστορικό έγκλημα. Οι πρόθυμοι και συνειδητοποιημένοι, οι κουρασμένοι από την κοροϊδία, οφείλουν να κινηθούν γρήγορα. Με τόλμη και ειλικρίνεια, να ενώσουν δυνάμεις (με τα πολιτικά τους προαπαιτούμενα) και να δώσουν την τελική μάχη με τρόπο ταχύ, στοχευμένο, αποτελεσματικό. Μήπως και σωθεί η παρτίδα και η πατρίδα. Αλλιώς, ναι δεν έχουμε δει τίποτα. Η ελεύθερη πτώση (κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά, εθνολογικά), μπορεί μόλις να άρχισε.
* Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι δικηγόρος
